Αλάτι είναι η κοινή ονομασία του χλωριούχου νατρίου (χημικός τύπος NaCl) και είναι βασικό συστατικό της ανθρώπινης διατροφής.

Το αλάτι όχι μόνο δίνει γεύση και άρωμα στα φαγητά μας, αλλά χρησιμοποιείται για τη συντήρηση των τροφίμων. Είναι απαραίτητη μια μικρή ποσότητα από αυτό να λαμβάνεται καθημερινά με τις τροφές. Όταν βρίσκεται μέσα στον οργανισμό διευκολύνει την πέψη, ανοίγει την όρεξη, συντελεί στην έκκριση των γαστρικών υγρών, εμποδίζει τις ζυμώσεις στο στομάχι και στo έντερο, αποτρέπει τη δυσκοιλιότητα και βοηθάει τον μεταβολισμό των τροφών που περιέχουν πρωτεΐνες. Είναι, επίσης, ωφέλιμο σε ορισμένες παθολογικές καταστάσεις.

Το αλάτι (χλωριούχο νάτριο) παρέχει νάτριο, ένα ηλεκτρολύτη απαραίτητο για:

• Ισορροπία υγρών.
• Νευρική αγωγιμότητα.
• Μυϊκή λειτουργία.
• Ρύθμιση αρτηριακής πίεσης.

Ο οργανισμός χρειάζεται 1–2 g νατρίου/ημέρα (≈ 3–5 g αλάτι).
Στη σύγχρονη διατροφή όμως η πρόσληψη φτάνει συχνά τα 9–12 g/ημέρα.

Η υπερβολική πρόσληψη νατρίου αυξάνει τον όγκο αίματος με αποτέλεσμα να ανεβάζει την αρτηριακή πίεση (Υπέρταση).
Η μείωση αλατιού μπορεί να ρίξει την πίεση κατά 4–6 mmHg σε υπερτασικούς.

Υψηλή κατανάλωση συνδέεται με:

• Αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος.
• Καρδιακής ανεπάρκειας.
• Εγκεφαλικού.

Τα νεφρά δουλεύουν πιο έντονα για να αποβάλουν το περίσσιο νάτριο με αποτέλεσμα την μακροχρόνια επιβάρυνση, ειδικά σε άτομα με ΧΝΑ.

Περισσότερο νάτριο σημαίνει περισσότερη κατακράτηση, με αποτέλεσμα το οίδημα που πολλές φορές στην καθημερινότητα το ονομάζουμε και φούσκωμα.

Υψηλή πρόσληψη σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο γαστρικού καρκίνου, λόγω ερεθισμού του βλεννογόνου και ενίσχυσης της δράσης του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού (H. pylori).

Το 70–80% του αλατιού δεν προέρχεται από το αλατιέρα, αλλά από βιομηχανικά τρόφιμα:

• Ψωμί & Αρτοσκευάσματα.
• Τυριά.
• Αλλαντικά.
• Έτοιμα γεύματα.
• Σνακ.
• Fast food.

Ακόμη και τρόφιμα που “δεν φαίνονται αλμυρά” (π.χ. δημητριακά, σάλτσες) έχουν κρυμμένο νάτριο.

Ο ΠΟΥ προτείνει:
< 5 g αλάτι/ημέρα (≈ 1 κουταλάκι του γλυκού συνολικά από όλες τις πηγές).

Για άτομα με:

• υπέρταση
• καρδιοπάθεια
• νεφρική νόσο
• διαβήτη

η σύσταση είναι ακόμη χαμηλότερη.

Υπάρχουν μερικά τρικ για να μειώσουμε την ποσότητα του αλατιού στο φαγητό μας. Μερικά απο αυτά είναι:

• Χρησιμοποίησε βότανα & μπαχαρικά (ρίγανη, θυμάρι, πάπρικα, κουρκουμά).
• Προτίμησε φρέσκα τρόφιμα αντί για επεξεργασμένα.
• Διάβαζε ετικέτες: “sodium”, “salt”, “NaCl”.
• Προτίμησε τρόφιμα με < 0.3 g αλάτι/100 g.
• Μείωσε σταδιακά — ο ουρανίσκος προσαρμόζεται σε 2–3 εβδομάδες.
• Πρόσεξε τις “υγιεινές” παγίδες: ελιές, τυριά, παστά, σάλτσες.

Το ιωδιούχο αλάτι είναι το κοινό επιτραπέζιο αλάτι στο οποίο έχει προστεθεί ιώδιο (συνήθως ιωδιούχο ή ιωδικό κάλιο) για να προλαμβάνονται διαταραχές του θυρεοειδούς, όπως η βρογχοκήλη και ο υποθυρεοειδισμός.

Είναι χλωριούχο νάτριο (NaCl) εμπλουτισμένο με μικρή ποσότητα ιωδίου.

Το ιώδιο προστίθεται βιομηχανικά με ψεκασμό του αλατιού με ιωδικό κάλιο.

Η πρακτική ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα ως μέτρο δημόσιας υγείας για να εξαλειφθεί η ενδημική βρογχοκήλη και οι σοβαρές επιπτώσεις της έλλειψης ιωδίου, όπως:

• Υποθυρεοειδισμός.
• Μειωμένη νοητική ανάπτυξη στα παιδιά.
• Κρετινισμός.

Η ιωδίωση του αλατιού θεωρείται μία από τις πιο επιτυχημένες παρεμβάσεις δημόσιας υγείας παγκοσμίως.

Συμπέρασμα
Το αλάτι δεν είναι “κακό” αφού η υπερβολή είναι το πρόβλημα.
Στη σύγχρονη διατροφή η μείωση του αλατιού στα φαγητά μας είναι από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις για:

• Καλύτερη πίεση.
• Λιγότερη κατακράτηση.
• Προστασία καρδιάς & νεφρών.